Rapport expertgroep Big data en privacy: Verantwoord innoveren met big data, de balans tussen kansen & bedreigingen

De minister van Economische Zaken heeft, tezamen met de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, de Tweede Kamer op 19 november 2014 geïnformeerd over zijn visie op big data en privacy en aangekondigd een expertgroep in te stellen. 

Deze expertgroep heeft als opdracht gekregen om “de relatie tussen big data en profilering en de bescherming van grondrechten verder te verkennen en oplossingsrichtingen uit te werken voor het verenigen van twee doeleinden: het benutten van de mogelijkheden van big data enerzijds en het behoud van het vertrouwen van de samenleving in het internet anderzijds.” 

In dit rapport presenteert de expertgroep haar bevindingen. De expertgroep heeft met diverse partijen uit verschillende maatschappelijke sectoren gesprekken gevoerd over de wisselwerking van bigdataontwikkelingen met de grondrechten, in het bijzonder privacy en het recht om niet geprofileerd te worden. De resultaten van deze gesprekken zijn gebruikt om te komen tot een analyse van de huidige ontwikkelingen, de betekenis van het wettelijke kader, een inventarisatie van de knelpunten en een overzicht van maatregelen die bedrijven en derden kunnen benutten om tot maatschappelijk verantwoorde innovatie met big data te komen. 
 

Samenvatting

Bedrijven maken steeds vaker gebruik van persoonsgegevens bij hun dienstverlening. Daarmee kunnen slimme, op de persoon en situatie toegesneden diensten worden aangeboden. Veel van die diensten dragen bij aan verbetering van maatschappelijke activiteiten: veiligheid in het verkeer, verduurzaming van huishoudens, verbetering van de zorg. Daarnaast maken ze het leven van consumenten op vele terreinen makkelijker, van de aanschaf van producten tot het vinden van nieuwe partners. De persoonsgegevens zijn afkomstig van uiteenlopende bronnen. Het grootste deel bestaat inmiddels uit zogenaamde geobserveerde data, zoals locatiegegevens van een telefoon, data van cookies op een computer en klikgedrag op een website. De verwerking gebeurt steeds vaker aan de hand van slimme algoritmen die patronen uit de data afleiden en getraind kunnen worden om verbanden te vinden die anders verborgen blijven. Het is vooral dit geavanceerde en geautomatiseerde gebruik van data dat de kracht van het gebruik van big data vormt. 

De verwerking van persoonsgegevens raakt aan de privacy van burgers en aan hun vertrouwen in de digitale samenleving. Dat geldt in het bijzonder voor de toepassing van big data, die voor de gebruiker ondoorgrondelijk is en onbedoelde effecten kan hebben voor individuen en specifieke groepen. Zo kunnen de gebruikte data onvolledig zijn of onjuiste accenten leggen, en kunnen er verbanden worden gelegd die er niet zijn. De burger weet zijn privacy geborgd door wetgeving die regels bevat voor een verantwoorde omgang met persoonsgegevens. De Wet Bescherming Persoonsgegevens – die invulling geeft aan de Europese Data Protectie Richtlijn – wordt vanaf 25 mei 2018 opgevolgd door de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). De AVG regelt de omgang met persoonsgegevens, en definieert de rechten van individuen en de plichten voor partijen die persoonsgegevens verwerken. De werking van de AVG is breed: zij is van toepassing op alle tot een persoon herleidbare gegevens en vormt een belangrijk uitgangspunt voor de verantwoorde omgang met persoonsgegevens. 

Uit gesprekken met bedrijven die data (willen) verwerken blijkt dat onbekendheid met en onzekerheid over de toepassing en implicaties van wettelijke eisen hun parten speelt. Daarnaast worden sommige eisen als lastig en zelfs als onuitvoerbaar ervaren. Een verantwoorde verwerking van gegevens biedt alle partijen echter voordelen. Consumenten zullen eerder bereid zijn om gegevens te delen in het vertrouwen dat bedrijven zorgvuldig met hun gegevens omgaan en er mogelijkheden zijn tot controle en verantwoording. Bedrijven profiteren van het vertrouwen dat consumenten in hen stellen en kunnen daardoor datagedreven producten en diensten blijven ontwikkelen. Het maakt bovendien de bedrijfsvoering rond gegevens inzichtelijk en controleerbaar en ondervangt daarmee bepaalde risico’s zoals datalekken. De wetgeving, die soms wordt ervaren als een last, kan als een prikkel fungeren om op verantwoorde wijze met persoonsgegevens om te gaan en daarin nationaal en internationaal zelfs onderscheidend te zijn. De AVG biedt instrumenten die bedrijven daarbij ondersteunen. De dataprotectie impact assessment bijvoorbeeld, kan bedrijven helpen bij het tijdig in kaart brengen van privacyrisico’s en bij het trekken van gepaste maatregelen. Het rapport geeft voorbeelden van maatregelen uit de praktijk die bedrijven als inspiratie kunnen gebruiken voor een verantwoorde omgang met persoonsgegevens. Er is een groeiend maatschappelijk belang om hierin te investeren. Dat hoeven bedrijven niet alleen te doen. Ondersteuning door andere partijen is essentieel om de beweging naar een verantwoorde omgang met persoonsgegevens te (kunnen) maken. Er is een rol voor een brede coalitie van betrokken bedrijven, branche- en koepelorganisaties, toezichthouders, consumenten, kennisinstellingen en toeleverende bedrijven. De regie ligt – zoals dat past in een complexe omgeving – niet bij één partij maar wordt gedeeld door verschillende belanghebbenden.
Inzet van de aanbevelingen is om het wettelijk kader te gebruiken als springplank naar een verantwoorde omgang met persoonsgegevens: maatschappelijk verantwoord innoveren met big data. Dit is voor bedrijven een stevige opgave, zeker in een zich zo snel ontwikkelend veld met vele partijen, vele belangen en een wettelijk kader dat uitleg en toelichting vraagt voordat de positieve werking ervan begrepen kan worden. De gesprekken die gevoerd zijn met partijen uit het veld geven weer dat bij velen de wil bestaat om de uitdaging van maatschappelijk verantwoord innoveren op te pakken. Zodoende kunnen de maatschappelijke en bedrijfsmatige voordelen die besloten liggen in big-datatoepassingen worden gerealiseerd, terwijl de maatschappelijke nadelen worden ondervangen.   

Lees het volledige rapport: 


 

Print Friendly Version of this pagePrint Get a PDF version of this webpagePDF